Dział ten postanowiłem stworzyć w celu poprawy bezpieczeństwa użytkowania lampy plazmowej domowej produkcji.

Promieniowanie ultrafioletowe, o którym będzie mowa w tym rozdziale jest częścią widma elektromagnetycznego o falach długości od około 10 (różnie się podaje; najdłuższe fale promieniowania x) do 400-380 nanometrów (najkrótsze fale widma widzialnego). Fale o takich długościach są dla nas niewidoczne (oko ludzkie ich nie rejestruje). Widmo ultrafioletu możemy podzielić na mniejsze jednostki: uva (od 400-380 do 315 nm), uvb (od 315 do 280 nm), uvc (od 280 do 200 nm) oraz uv próżniowe (od 200 do ok. 10 nm). Wszystkie fale ultrafioletowe są falami dobrze przenikającymi z tendencją wzrostu energii jonizującej odwrotnie proporcjonalnie do długości fali, tak więc np uvc jest 'silniejszy' od uva. Fale przenoszące większą energię są falami szkodliwymi i do takich właśnie należy ultrafiolet.

Lampa plazmowa, której budowę prezentuję na tej stronie także emituje ultrafiolet. Przedstawię może najpierw doświadczenie udowadniające obecność wokół niej uv. Potrzebne nam będzie: lampa:) oraz jakakolwiek substancja fluorescencyjna świecąca pod uv, którą może być np... Tonik, taki napój. Nie może to jednak być jakaś najtańsza ciecz gdyż tylko 'droższe' firmy mają pozwolenie na używanie związku zgorzkniającego jakim jest chlorowodorek chininy (proponuje spróbować firmę 'Schweeps' - odnogę coli, a także 'Nata'; zwykle napisane jest na opakowaniu czy zawiera ch. czy nie). Ten związek emituje błękitnawozielone światło pod ultrafioletem. Nie trzeba oczywiście odparowywać tej chininy, wystarczy taką butelkę postawić koło działającej lampy a sama zacznie świecić:). Zamiast toniku możemy także spróbować naświetlić różnego rodzaju bilety miejskie (często miesięczne), pieniądze (słabo widać, trzeba wiedzieć gdzie szukać) lub jeśli ktoś ma, inne napisy widoczne pod uv. Ja próbowałem tonik oraz napis 'to jest napis widoczny pod uv' napisany flamastrem uv na okładce zeszytu. Poniżej przedstawiam zdjęcie tych przedmiotów (jesli nie widać napisów uv rozjaśnij monitor:) :

Butelka nie bardzo chciała wyjść zielonawo na moim perfidnym skanerze, ale zapewniam, że butelka jest zielonawa:). Niestety na dodatek skończył mi się film w aparacie i nie miałem jak zrobić zdjęcia tego układu przy świetle. Udało mi się jednak dostać do kamerki netowej i nagrać ten zeszyt z napisami. Poniżej przestawiam klatkę przestawiającą wygląd zeszytu w świetle słonecznym oraz... Pierwszy film na tej stronie przestawiający ukazywanie się napisu pod wpływem uv.

ściągnij film (113kb; kodek indeo(r) video 5.04)

Zatem wiemy już, że nasza lampa plazmowa emituje promieniowanie ultrafioletowe. Spróbujmy zatem dokładniej określić zakres fal i oszacować ich szkodliwość. Działanie naszej lampy opiera się na wyładowaniach w gazach o obniżonym (niewiele) ciśnieniu tj w zwykłych żarówkach. Te najczęściej wypełniane są argonem i azotem (o ile mi wiadomo 5 do 15%n₂ ; gdy będę miał dokładniejsze dane - poinformuję), które pod wpływem wysokiego napięcia ulegają jonizacji. Zatem pozostaje nam przeanalizować widma wysyłane przez jony azotu i argonu.

W widmie azotu jak i argonu największe natężenie fal z zakresu ultrafioletu posiadają fale uva, dla azotu są to fale od 336nm do 348nm, dla argonu 330nm do 340nm oraz 350nm do 360nm. Z zakresu uvb oba gazy wysyłają bardzo nikłe fale, azot praktycznie zero, argon kilka, głównie skupione około długości 294nm, 298nm 303nm i 309nm. Nasza lampa emituje także fale z zakresu uvc. Ich natężenie jest znacznie mniejsze niż uva, jest jednak na tyle duże, że powinniśmy je brać pod uwagę badając szkodliwość lampy. Azot emituje fale z tego zakresu o długościach od 206nm do 218nm i okolice 265nm, natomiast argon bardzo dużo lecz o bardzo małym natężeniu - najmocniejsze w pobliżu długości 217nm, 230nm oraz 241nm.

Poza falami z zakresu uva uvb i uvc jony argonu i azotu mogą emitować dość spore (i nie wiem czy przypadkiem nie największe) ilości fal o długościach poniżej 200nm a nawet poniżej 100. Nie znam do końca zasad, kiedy dane fale mogą wystąpić a kiedy nie, więc nie będę ich tu rozpatrywał. Jeśli ktoś z was wie dokładniej co emituje lampa proszę dać mi znać.

Jeszcze może dodam kilka słów o szkodliwości ultrafioletu. Bezpośrednie wystawianie się na promienie uv może zakończyć się poważnymi chorobami. Uva odpowiedzialne jest za 'opaleniznę' mogącą przerodzić się w nowotwory skóry (np czerniak). Tak jak w czasie lata od nadmiernego opalania, może zacząć schodzić naskórek. Uvb przyczynia się do powstania chorób oczu, głównie zaćmy, zapaleń rogówki i uszkodzenia siatkówki. Poza tym nadmierne wystawianie się na działanie uv może osłabić nasz układ immunologiczny, przyspieszyć proces starzenia się skóry. Uv ma także działanie bakteriobójcze (stosuje się w lecznictwie).

Co do ochrony. Podobno dobrze chroni zwykła szyba (szkło sodowe), ja jednak do końca w to nie wierzę. Sprawdzałem czy uv przechodzi przez grubszą warstwę szkła i... Prawie nie zauważyłem różnicy przed i po. Najprawdopodobniej nie przepuszcza uva (w małym stopniu), lecz nie chroni już przed krótszymi falami jak uvb czy uvc. Przed uv mogą (podobno) uchronić także kremy z filtrami lecz tak jak szyba przepuszczają krótsze fale. Myślę, że najlepszym sposobem ochrony będzie ograniczenie się w użytkowaniu lampy. Mnie samego od takiej dłuuugiej zabawy 'bolą' oczy (raczej mniej niż przy użytkowaniu zwykłej lampy uv, ale jednak potem 'czuję, że je mam'). Pamiętaj, zdrowie masz tylko jedno.

Jeśli macie jakieś inne skuteczne sposoby ochrony, napiszcie.